Salta al contenuto
Note per Studenti Esercizio 145 · radici di polinomi di secondo grado e area del cerchio

Esercizio 145radici di polinomi di secondo grado e area del cerchio

In questa pagina 4
In questa pagina 3

Testo. (a) Calcolare l'area del cerchio di raggio R>0R > 0. Calcolare 25.3 ∫3−2x−x2 dx25.4 ∫x2+2x+5 dx25.3 \ \int\sqrt{3 - 2x - x^2}\,dx \qquad\qquad 25.4 \ \int\sqrt{x^2 + 2x + 5}\,dx


Metodo: Integrali di funzioni irrazionaliCon radici di x di indici diversi si pone y = radice di indice n = mcm degli indici, e l'integrale diventa razionale. Per 1/√(ax²+bx+c) si completa il quadrato e si arriva ad arcsin, settsinh o settcosh; per √(ax²+bx+c) ci si riduce a √(R²−x²), √(x²+R²), √(x²−R²), che si calcolano con x = R sin t, x = R sinh t, x = R cosh t. Con √(R²−x²) si ottiene l'area del cerchio πR².Integrali di funzioni irrazionali →, punto 3. Le formule generali per ∫R2−x2\int\sqrt{R^2 - x^2} e ∫x2+R2\int\sqrt{x^2 + R^2} sono ricavate lì.

(a) Area del cerchio

Il cerchio CC di centro l'origine e raggio RR è {(x,y):x2+y2≤R2}\{(x, y) : x^2 + y^2 \le R^2\}. Per simmetria la sua area è 44 volte quella del quarto TT nel primo quadrante. Da x2+y2=R2x^2 + y^2 = R^2 con y≥0y \ge 0 si ricava y=R2−x2y = \sqrt{R^2 - x^2}: TT è il trapezoide di f(x)=R2−x2f(x) = \sqrt{R^2 - x^2} su [0,R][0, R]. ∣C∣=4∣T∣=4∫0RR2−x2 dx|C| = 4|T| = 4\int_0^R\sqrt{R^2 - x^2}\,dx Sostituzione con cambio degli estremi. x=Rsin⁡tx = R\sin t, dx=Rcos⁡t dtdx = R\cos t\,dt, t=arcsin⁡xRt = \arcsin\frac xR:

  • x=0⇒t=arcsin⁡0=0x = 0 \Rightarrow t = \arcsin 0 = 0;
  • x=R⇒t=arcsin⁡1=π2x = R \Rightarrow t = \arcsin 1 = \frac\pi2.

Per t∈[0,π2]t \in [0, \frac\pi2] è cos⁡t≥0\cos t \ge 0, quindi R2−R2sin⁡2t=Rcos⁡2t=Rcos⁡t\sqrt{R^2 - R^2\sin^2 t} = R\sqrt{\cos^2 t} = R\cos t: ∣C∣=4∫0π/2Rcos⁡t⋅Rcos⁡t dt=4R2∫0π/2cos⁡2t dt=4R2[t+sin⁡tcos⁡t2]0π/2|C| = 4\int_0^{\pi/2} R\cos t\cdot R\cos t\,dt = 4R^2\int_0^{\pi/2}\cos^2 t\,dt = 4R^2\left[\frac{t + \sin t\cos t}{2}\right]_0^{\pi/2} In t=π2t = \frac\pi2: sin⁡tcos⁡t=1⋅0=0\sin t\cos t = 1 \cdot 0 = 0; in t=0t = 0 tutto vale 00. Quindi ∣C∣=4R2⋅π/22=πR2|C| = 4R^2\cdot\frac{\pi/2}{2} = \pi R^2

Osservazione: con il cambio degli estremi non si deve tornare alla variabile xx; per gli integrali definiti di questo tipo conviene sempre.

25.3 ∫3−2x−x2 dx\int\sqrt{3 - 2x - x^2}\,dx

Completamento dei quadrati (stesso conto dell'esercizio 25.1): 3−2x−x2=4[1−(x+12)2]3 - 2x - x^2 = 4\left[1 - \left(\frac{x+1}{2}\right)^2\right], quindi ∫3−2x−x2 dx=2∫1−(x+12)2 dx\int\sqrt{3 - 2x - x^2}\,dx = 2\int\sqrt{1 - \left(\frac{x + 1}{2}\right)^2}\,dx Prima sostituzione: y=x+12y = \frac{x+1}{2}, dx=2 dydx = 2\,dy: =4∫1−y2 dy= 4\int\sqrt{1 - y^2}\,dy Seconda sostituzione: y=sin⁡ty = \sin t, dy=cos⁡t dtdy = \cos t\,dt (t∈[−π2,π2]t \in [-\frac\pi2, \frac\pi2], cos⁡t≥0\cos t \ge 0): =4∫cos⁡2t dt=4⋅t+sin⁡tcos⁡t2+k=2(t+sin⁡tcos⁡t)+k= 4\int\cos^2 t\,dt = 4\cdot\frac{t + \sin t\cos t}{2} + k = 2\left(t + \sin t\cos t\right) + k Ritorno a xx: t=arcsin⁡yt = \arcsin y, sin⁡t=y\sin t = y, cos⁡t=1−y2\cos t = \sqrt{1 - y^2}, con y=x+12y = \frac{x+1}{2}: ∫3−2x−x2 dx=2(arcsin⁡x+12+x+121−(x+12)2)+k\int\sqrt{3 - 2x - x^2}\,dx = 2\left(\arcsin\frac{x + 1}{2} + \frac{x + 1}{2}\sqrt{1 - \left(\frac{x+1}{2}\right)^2}\right) + k

25.4 ∫x2+2x+5 dx\int\sqrt{x^2 + 2x + 5}\,dx

Completamento dei quadrati (come in 25.2): x2+2x+5=4[(x+12)2+1]x^2 + 2x + 5 = 4\left[\left(\frac{x+1}{2}\right)^2 + 1\right], quindi con y=x+12y = \frac{x + 1}{2}, dx=2 dydx = 2\,dy: ∫x2+2x+5 dx=2∫(x+12)2+1 dx=4∫y2+1 dy\int\sqrt{x^2 + 2x + 5}\,dx = 2\int\sqrt{\left(\frac{x+1}{2}\right)^2 + 1}\,dx = 4\int\sqrt{y^2 + 1}\,dy Seconda sostituzione: y=sinh⁡ty = \sinh t, dy=cosh⁡t dtdy = \cosh t\,dt, e sinh⁡2t+1=cosh⁡t\sqrt{\sinh^2 t + 1} = \cosh t: =4∫cosh⁡2t dt=4⋅sinh⁡tcosh⁡t+t2+k=2(sinh⁡tcosh⁡t+t)+k= 4\int\cosh^2 t\,dt = 4\cdot\frac{\sinh t\cosh t + t}{2} + k = 2\left(\sinh t\cosh t + t\right) + k Ritorno a xx: sinh⁡t=y\sinh t = y, cosh⁡t=1+y2\cosh t = \sqrt{1 + y^2}, t=settsinh yt = \text{settsinh}\,y: ∫x2+2x+5 dx=2(x+12(x+12)2+1+settsinhx+12)+k\int\sqrt{x^2 + 2x + 5}\,dx = 2\left(\frac{x + 1}{2}\sqrt{\left(\frac{x+1}{2}\right)^2 + 1} + \text{settsinh}\frac{x + 1}{2}\right) + k

(Risultati di 25.3 e 25.4 verificati derivando con Python.)

Errori comuni

  • Scrivere cos⁡2t=cos⁡t\sqrt{\cos^2 t} = \cos t senza controllare il segno: vale perché t∈[−π2,π2]t \in [-\frac\pi2, \frac\pi2].
  • Nell'area del cerchio, integrare su [−R,R][-R, R] e moltiplicare per 44: si conterebbe due volte; o 4∫0R4\int_0^R, o 2∫−RR2\int_{-R}^R.

Versione ripasso

Testo. (a) Calcolare l'area del cerchio di raggio R>0R > 0. Calcolare 25.3 ∫3−2x−x2 dx25.4 ∫x2+2x+5 dx25.3 \ \int\sqrt{3 - 2x - x^2}\,dx \qquad\qquad 25.4 \ \int\sqrt{x^2 + 2x + 5}\,dx

Metodo: Integrali di funzioni irrazionaliCon radici di x di indici diversi si pone y = radice di indice n = mcm degli indici, e l'integrale diventa razionale. Per 1/√(ax²+bx+c) si completa il quadrato e si arriva ad arcsin, settsinh o settcosh; per √(ax²+bx+c) ci si riduce a √(R²−x²), √(x²+R²), √(x²−R²), che si calcolano con x = R sin t, x = R sinh t, x = R cosh t. Con √(R²−x²) si ottiene l'area del cerchio πR².Integrali di funzioni irrazionali →, completamento del quadrato e sostituzione trigonometrica o iperbolica.

(a) Area del cerchio

  1. Area A=4∫0RR2−x2 dxA = 4 \int_0^R \sqrt{R^2 - x^2} \, dx.
  2. Sostituzione x=Rsin⁡tx = R\sin t, dx=Rcos⁡t dtdx = R\cos t \, dt: A=4∫0π/2R2cos⁡2t dt=4R2[t+sin⁡tcos⁡t2]0π/2=4R2⋅π4=πR2A = 4 \int_0^{\pi/2} R^2 \cos^2 t \, dt = 4R^2 \left[ \frac{t + \sin t \cos t}{2} \right]_0^{\pi/2} = 4R^2 \cdot \frac{\pi}{4} = \pi R^2

25.3 ∫3−2x−x2 dx\int\sqrt{3 - 2x - x^2}\,dx

  1. Completamento del quadrato: 3−2x−x2=4(1−(x+12)2)3 - 2x - x^2 = 4(1 - (\frac{x+1}{2})^2).
  2. Sostituzione y=x+12=sin⁡ty = \frac{x+1}{2} = \sin t, dx=2dy=2cos⁡t dtdx = 2dy = 2\cos t \, dt: 2∫21−y2dy=4∫cos⁡2t dt=2(t+sin⁡tcos⁡t)+k2 \int 2\sqrt{1-y^2} dy = 4 \int \cos^2 t \, dt = 2(t + \sin t \cos t) + k
  3. Ritorno a xx: t=arcsin⁡x+12t = \arcsin\frac{x+1}{2}, sin⁡t=x+12\sin t = \frac{x+1}{2}, cos⁡t=1−(x+12)2\cos t = \sqrt{1-(\frac{x+1}{2})^2}. Risultato: 2arcsin⁡x+12+(x+1)1−(x+12)2+k2\arcsin\frac{x+1}{2} + (x+1)\sqrt{1 - (\frac{x+1}{2})^2} + k.

25.4 ∫x2+2x+5 dx\int\sqrt{x^2 + 2x + 5}\,dx

  1. Completamento del quadrato: x2+2x+5=4((x+12)2+1)x^2 + 2x + 5 = 4((\frac{x+1}{2})^2 + 1).
  2. Sostituzione y=x+12=sinh⁡ty = \frac{x+1}{2} = \sinh t, dx=2dy=2cosh⁡t dtdx = 2dy = 2\cosh t \, dt: 2∫2y2+1dy=4∫cosh⁡2t dt=2(sinh⁡tcosh⁡t+t)+k2 \int 2\sqrt{y^2+1} dy = 4 \int \cosh^2 t \, dt = 2(\sinh t \cosh t + t) + k
  3. Ritorno a xx: t=settsinhx+12t = \text{settsinh}\frac{x+1}{2}, sinh⁡t=x+12\sinh t = \frac{x+1}{2}, cosh⁡t=1+(x+12)2\cosh t = \sqrt{1+(\frac{x+1}{2})^2}. Risultato: (x+1)(x+12)2+1+2settsinhx+12+k(x+1)\sqrt{(\frac{x+1}{2})^2 + 1} + 2\text{settsinh}\frac{x+1}{2} + k.

Errori tipici:

  • Dimenticare di controllare il segno della radice (cos⁡2t=∣cos⁡t∣\sqrt{\cos^2 t} = |\cos t|).
  • Nell'area del cerchio, integrare su [−R,R][-R, R] moltiplicando per 44 (errore di simmetria).
  • Sbagliare i fattori costanti durante il completamento del quadrato.

Teoria collegata